Nông nghiệp sinh thái tại Việt Nam: Thực trạng, giải pháp và những vấn đề đặt ra

Nông nghiệp sinh thái cơ hội và thách thức 

NNST không chỉ là phương thức canh tác hiện đại mà còn là một triết lý sống nhân bản và nhân văn, đòi hỏi sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên. NNST là nền nông nghiệp bền vững, hướng đến năng suất cao, hiệu quả cao và giá trị gia tăng cao, thể hiện rõ trong định hướng NN sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh của Đảng. Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định số 300/QĐ-TTg ngày 1/3/2023 phê duyệt Đề án Phát triển Hệ thống Lương thực Thực phẩm (LTTP) minh bạch, trách nhiệm và bền vững tại Việt Nam; Quyết định số 150/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và nhiều văn bản có liên quan đã khẳng định tầm quan trọng chiến lược của NNST. 

Gần đây, các hội nghị quốc tế lớn về chuyển đổi nông nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long càng củng cố vị thế của mô hình này. NNST là cuộc chuyển đổi tổng thể từ tư duy phát triển đến cách thức tổ chức hệ thống LTTP. Từ sau khi được thông qua tại Hội nghị Bộ trưởng Nông nghiệp và Lâm nghiệp ASEAN (AMAF) lần thứ 45 (8/2024), “Hướng dẫn về Chính sách cho chuyển đổi Nông nghiệp sinh thái của ASEAN” đã trở thành văn kiện định hướng chiến lược. 

NNST được định nghĩa là mô hình tối ưu hóa mối quan hệ giữa con người – đất – nước – hệ vi sinh vật, dựa trên các nguyên tắc về đa dạng sinh học, tiết kiệm tài nguyên, công bằng xã hội và tôn trọng văn hóa bản địa. Hướng dẫn này nhấn mạnh lập kế hoạch thống nhất và thúc đẩy tài chính xanh, tạo điều kiện thuận lợi cho Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu quốc gia.

Bối cảnh mới được định hình bởi các Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị: Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN&ĐMST) làm động lực, trong khi Nghị quyết số 68-NQ/TW thúc đẩy kinh tế tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đây chính là những điều kiện đột phá để chuyển đổi NNST quy mô lớn. Việt Nam có lợi thế về đa dạng sinh thái và tri thức bản địa phong phú, cùng với cam kết chính trị mạnh mẽ. Tuy nhiên, chúng ta đối mặt với nhiều rào cản: qui mô sản xuất nhỏ lẻ, chi phí chuyển đổi cao, và biến đổi khí hậu gay gắt. Trong khi đó, nhu cầu thị trường lớn về thực phẩm an toàn và vốn xanh từ cam kết Net Zero lại mở ra cơ hội lớn.